8.4.4. ASİTLER VE BAZLAR

Asitler:

  • Suda çözündükleri zaman ortama H+ iyonu veren maddelere asit denir.

  • Tatları ekşidir.
  • Mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya çevirir.
  • Mikrop öldürücü etkisi vardır. (antiseptik)
  • Yakıcı, tahriş edici, patlayıcı özellikleri vardır.
  • Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
  • PH ölçeğinde 0-7 arasında yer alır.
  • Bazlarla birleşerek tuz ve su oluştururlar.

  • Asitler, plastik ve camlara etki edemezler. Bu yüzden asitler plastik veya cam kaplarda saklanmalıdır.
  • Asitler mermer ve metal yüzeyleri aşındırır. Bu yüzden metal kaplarda saklanamazlar.
  • Asitler, metaller ile tepkimeye girerek tuz ve hidrojen gazı açığa çıkarır.

  • Sulu çözeltilerinde büyük oranda iyonlarına ayrışabilen asitlere kuvvetli asit denir. Zayıf asitlerin sadece bir kısmı suda iyonlarına ayrışır. Kuvvetli asitler çok tahriş edici ve yakıcıdır. Kağıt, kumaş, et gibi birçok maddeyi kısa sürede parçalayabilir.
  • Bir bileşiğin içinde H+ olması onun asit olacağını kanıtlamaz. Amonyak (NH3) bir bazdır.
  • Tüm asitlerin yapısında hidrojen bulunmaz ancak suda çözündükleri zaman ortama Hverirler.

  • Asitlerin suda çözündükleri zaman ortama verdiği H+ iyon sayısı OH iyon sayısından daha fazladır.

Bazlar:

  • Suda çözündükleri zaman ortama OH (Hidroksit) iyonu veren maddelere baz denir.

  • Tatları acıdır.
  • Kırmızı turnusol kağıdının rengini maviye çevirir.
  • Ele kayganlık hissi verir.
  • Kuvvetli bazların tahriş edici özelliği vardır.
  • Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
  • PH ölçeğinde 7-14 arasında yer alır.
  • Asitler birleşerek tuz ve su oluştururlar.
  • Bazlar cam, kristal ve porselenleri matlaştırır.
  • Metaller bazlarla reaksiyon vermezler. Ancak amfoter metal olarak bilinen Al, Zn , Sn, Pb , Cr gibi metaller kuvvetli baz çözeltileriyle reaksiyon verirler ve reaksiyon sonucunda hidrojen gazı açığa çıkar.
  • Sulu çözeltilerinde büyük oranda iyonlarına ayrışabilen bazlara kuvvetli baz denir. Zayıf bazların sadece bir kısmı suda iyonlarına ayrışır.
  • Bir bileşiğin içinde OH olması onun baz olacağını kanıtlamaz.

  • Tüm bazların yapısında OH bulunmaz ama suda çözündükleri zaman ortama OH iyonu verirler.

  • Bazlar suda çözündükleri zaman ortama verdiği OH iyon sayısı H+ iyon sayısından daha fazladır.
  • Genelde temizlik malzemesi yapımında kullanılır.

Asit-Baz belirteçleri:

Maddelerin asit veya baz olduğunu anlamak için kullanılan maddelere belirteç denir.

ASİT BAZ
Turnusol Kağıdı Maviden kırmızıya Kırmızıdan maviye
Metil Oranj Kırmızı Sarı
Fenolftalein Renksiz Pembe
Kırmızı Lahana Kırmızı-Pembe Mavi-Yeşil

PH ölçeği (cetveli):

  • Maddelerin asitlik-bazlık derecesini gösteren cetveldir. PH metre 0-14 arasında değer alır.
  • PH metre 0-7 arasında asidik, 7 değerinde nötr(tuz), 7-14 arasında bazik özelliktedir.
  • PH metre 0’a yaklaştıkça asidik, 14’e yaklaştıkça bazik değer özellik artar.

Asit yağmurları:

  • Endüstriyel faaliyetlerin ve enerji tüketiminin fazla olduğu yerlerde yakılan kömür, petrol gibi fosil yakıtlardan karbondioksit (CO2 ), kükürtdioksit (SO2 ) ve azotdioksit (NO2 ) gazları açığa çıkarak hava kirliliğine neden olur.
  • Kirliliğe sebep olan bu gazlar havadaki su buharı ile tepkimeye girerek asit yağmurlarına neden olur.

  • Asit yağmurları düştükleri yerlerde ağır tahribatlara neden olurlar.

Asit Yağmurlarının Olumsuz Etkileri

  • Asit yağmurlarının yağmasıyla birlikte toprakta bulunan ağır metallerin (örneğin alüminyum) göllere, akarsulara ve denizlere karışmasına sebep olur. Asit yağmurundan nedeniyle artan asitlik ve artan ağır metal konsantrasyonu suda yasayan canlılar için doğrudan zehir etkisi yapar. Hatta bazı canlılar bu değişime uyum sağlayamadığı için yok olma tehlikesinde kalabilirler.
  • Asit yağmurları canlıların genel sağlığında birtakım bozukluklara neden olur ve canlıların çevreye uyum yeteneklerinde ciddi sorunlara yol açar.
  • Ormanlara büyük zararlar vererek ağaçların büyümelerini yavaşlatır.
  • Toprakta besin olarak kullanılan bazı minerallerin çözünmesi sonucunda asitliği yüksek olan sular toprakta bulunan yararlı mineralleri ve besinleri çözerek bitki örtüsünden uzaklaştırır ve yüzey akışı ile derelere, akarsulara ve göllere taşır.
  • Toprak içinde bulunan zehirli maddelerin (ağır metaller örneğin alüminyum) serbest hale geçmesine neden olur
  • Asit yağmurları nedeniyle yıkanarak taban suyuna taşınan toprak yapısındaki Ca (Kalsiyum) ve Mg (Magnezyum) gibi elementler, toprağın zayıflayıp verimin düşmesine neden olur.
  • İnsanlara doğrudan büyük zararlar vermez. Asit yağmuru olduğunu bakarak anlayamayız, normal yağmurlar gibi görünürler. Yine de normalin üstünde bir asitliğin zararlı etkilerinin olması kaçınılmazdı.
  • Asit yağmurlarına sebep olan kükürt dioksit ve azot dioksit gazları da insanlara zarar verir. Bu gazlar atmosferde sülfat ve nitrat parçacıklarına dönüşerek rüzgarlar sayesinde uzun mesafeler kat ederek solunum yoluyla akciğerlere nüfuz ederek astım bronşit gibi hastalıklara neden olur.
  • Yüzey, yeraltı ve içme sularında, toprakta, bitkilerde ve balıklar üzerinde asit yağmurlarının sebep olduğu ağır metal birikimi de insan sağlığını dolaylı olarak olumsuz etkiler.

  • Otomobil boyalarına ciddi şekilde zararlar verebilir.
  • Asit yağmurlarına sebep olan sülfat ve nitrat parçacıkları aynı zamanda görüş mesafesini de azaltır.
  • Asit yağmurları ve asit özelliğindeki parçacıkların kuru birikimi ayrıca metallerin korozyonuna, çeşitli boya ve yapı malzemelerinin (örneğin mermer, kireçtaşı) dokularının bozulmasına neden olabilir.

Asit Yağmurlarının Etkisini En Aza İndirmek İçin Alınabilecek önlemler:

  • Enerji üretiminde kullanılan termik santrallerin yerine, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı yaygınlaştırılmalıdır. (Güneş Enerjisi, Jeotermal Enerji, Rüzgar Enerjisi vs.)
  • Orman yangınları engellenmeli, yeşil alanlar yaygınlaştırılmadır.
  • Şehir içi ulaşımlarda özel araçların yerine toplu taşıma araçları kullanılmalıdır.
  • Havayı olduğundan fazla kirleten kaçak kömür kullanımının önüne geçilmelidir.
  • Endüstriyel tesislerinin bacalarına filtre takılmalıdır.
  • Araçların bakımı zamanında yapılmalıdır.

Günlük yaşamda asit ve bazlar:

ASİT BAZ

Tuzruhu – Hidroklorik asit – (HCl) Sud Kostik – Sodyum Hidroksit – (NaOH)
Kezzap – Nitrik asit – (HNO3) Potas Kostik – Potasyum Hidroksit – (KOH)
Zaç yağı – Sülfirik asit – (H2SO4) Sönmüş Kireç – Kalsiyum Hidroksit – (Ca(OH)2)
Fosfor asidi – Fosforik asit – (H3PO4) Amonyak – (NH3)
Sirke asidi – Asetik asit – (CH3COOH) Çamaşır sodası
Karınca asidi – Formik asit – (HCOOH) Çamaşır suyu
Gazoz – Karbonik Asit – (H2CO3) Sabun
Kolalı içecekler – Fosforik asit Şampuan
Elma – Malik asit Diş macunu
Limon – Sitrik asit Kan
Yoğurt – Laktik asit Mide ilacı
Çilek – Folik asit Kabartma tozu
Üzüm – Tartarik asit Kül
Turşu – Benzoik ait Kireç suyu
Reçel – Sorbik asit Çikolata
Isırgan – Formik asit Mayonez
Tereyağ – Bütirik asit Kan
Zeytinyağı – Oleik asit Bulaşık deterjanı
Aspirin Gübre

soruyurdu.com’dan alıntıdır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir